Wednesday, February 28, 2024

AUDIO-- CÀ PHÊ KHO BÀ MƯỜI


audio- DÀNH ĐỂ BẠN ĐỌC NGHE 



***

NHỚ QUÁN CÀ PHÊ KHO- MỘT THỜI XÓM VẮNG MỸ THO NHỮNG NGÀY CHẠY GIẶC





nhớ thành phố Mỹ Tho những ngày chạy giặc 1972

***
LY CÀ PHÊ KHO VÀ XÓM VẮNG NGUYỄN TRÃI NĂM XƯA

Sáng sớm hai bên con đường Nguyễn Trãi, mọi nhà đang yên giấc ngủ nhưng quán Bà Mười đã dậy trước nhất. Con đường Nguyễn Trãi tuy ngắn nhưng đi ra Chợ Mỹ Tho lại gần, thế nên dân lao động thường tới sớm uống ly cà phê kho tại quán này khá đông. Khách của bà chẳng ai xa lạ, phần nhiều là phu đạp xe ba-gác cùng xích lô đạp. Cũng có vài chú tài lái xe lambro ba bánh. Mấy chú tài xe lam thường tới trễ hơn.

Bà Mười lâu nay quen chuyện dậy sớm bán cà phê cho khách trong phường. Nói là quán nhưng thật ra là mái hiên trước của bà thôi. Căn gác hai tầng-mấy năm nay bà chỉ ở phía dưới. Tầng trên bà cho thuê kiếm thêm lợi tức. Tầng trên ba năm sau này từng biến làm chỗ nhảy nhót cho một số cave và lính Mỹ về đêm. Nhưng chuyện này không thường xuyên, vài ba đêm số cave này mới đem khách về nhảy, hát ca, rượu chè...

Tiếng là cà phê kho, ba chữ thật bình thường, nhưng mấy tay ba -gác, xích lô thiếu một ly vào sáng sớm chắc suốt ngày sẽ không đạp xe nổi. Họ đã ghiền cà phê Bà Mười, dậy sớm làm ăn nhưng đầu tiên phải tới quán Bà Mười, không ghé là không được. Không hẹn mà gặp, non năm giờ sáng phu đạp xe, chở mướn đã gặp nhau trước quán.

Cà phê kho rõ ràng phải khác với cà phê phin. Đã gọi là bình dân, thì không ai dư thì giờ để ngồi đợi từng giọt tí tách rơi như trong quán cà phê nghe nhạc khác. Cà Phê Kho nghĩa là được pha nấu “tốc hành”, một lượt như thế chế được nhiều ly cho khách đang đợi. Bà Mười ước tính bao nhiêu khách rồi bỏ khoảng hơn trăm gam cà phê vào trong cái túi vải, xong đặt vào một bình thiếc cao loại chuyên hâm cà phê của Pháp. Bà dậy sớm, việc đầu tiên là lo cái ấm cà phê kho. Cái bọc vải cà phê cứ thế mà rỉ rả sôi trong cái bình thiếc cao cao nói trên. Bà Mười nấu đã quen.

Cà phê kho, tiếng nghe thật bình dân, thế mà lạ, nó phải qua tay Bà Mười ‘kho’ mới ngon. Khách uống quen lại ghiền. Phải chăng họ chỉ quen hương vị này? Cuộc sống cần lao, không ai đòi hỏi gì hơn. Có thể nhu cầu của người lao động, hàng ngày sống nhờ vào "cơ bắp" chân tay nên an phận thủ thường. Người phu xe chỉ cần ngần ấy cà phê, tháng ngày quen hương vị đó là đủ thỏa mãn.




Hình ảnh mấy cái ly cà phê nho nhỏ. Ai kêu cà phê sữa thì bà chủ chế thêm chút sữa đặc Ông Thọ vào cỡ ly cao hơn một xí, một xí thôi chứ không lớn lắm. Bàn tay mập ú của bà Mười nhẹ nhàng, nhấc cái bình đang bốc hơi trên bếp than hồng nho nhỏ, chủ quán rót chính xác từng ly, đặt đúng vị trí cho từng khách kêu loại sữa hay đen, chẳng hề lầm lẫn.
xe lam trước 1975



Một thời chúng ta chưa hề thấy hình ảnh những điếu thuốc Jet bán lẻ, đặt trên dĩa như những năm sau này.
Ai có tiền thì hút Ruby Queen hay Capstan, nhưng mấy tay lao động, đạp xe ba gác hay xích lô, họ vốn từ miệt vườn lên phố Mỹ (tho) làm ăn, quen vấn thuốc rê lâu rồi. Mấy ngón tay thô ráp lại vấn thuốc thật tài. Vừa phì phèo hơi thuốc họ vừa nói chuyện thời sự, làm ăn, chuyện giành khách, giựt mối...chút hào hứng nào trong mớ chuyện hỗn độn trong buổi sáng sớm, giúp sôi nổi thêm trong khói thuốc nặng mùi. Mấy chú tài lái lambro thường hút Bastos xanh. Ít ai đủ sức mua nổi capstan hay ruby hút hàng ngày. Đạp xe suốt ngày kiếm ra tiền đổ mồ hôi sôi con mắt, ai cũng lo cơm áo gạo tiền, một ngày đặng bao nhiêu?



Có được cử cà phê kho vào sáng sớm, vấn thêm điếu thuốc rê loại nặng; thế là đủ rồi chẳng ai mong cầu gì hơn.

Đồng tiền của khách uống bình dân thì giá ly cà phê kho đương nhiên vừa hợp khẩu vị lại hợp túi tiền. Đạp xe ba gác, xích lô làm gì uống loại ngon hơn?




xe ba-gác ra chợ Mỹ Tho


Quan trọng nhất là ra Hàng Bông cho kịp! Xe Ba gác sẽ tới Cầu Quay xuống tận mấy vựa dọc bờ sông chở hàng rau trái hoa quả ra cho con buôn lúc trời hừng sáng.

rạp xi nê Vĩnh Lợi chợ Mỹ tho trước 1972

*

NHỚ LY CÀ PHÊ KHO CÙNG MỘT THỜI CHINH CHIẾN CŨ

Tiếng chuyện trò bên ly cà phê kho ngày xưa phần nhiều là chuyện làm ăn ngoài chợ Mỹ Tho. Trời lơ mờ chưa sáng, gặp nhau lai rai đôi chút, bên ly cà phê đạm bạc, khói thuốc bình dân năm ba người phu lao động đang tán gẩu năm ba câu chuyện. Nhưng rồi chẳng ai dám ngồi lâu. Dân lao động cùng phường như Tư Cầu hay Cu Ba đạp ba gác, hoặc Chú Tư xích lô, sáng sáng ngồi với nhau quanh cái bàn gỗ ọp ẹp, rầm rì chuyện thời sự. Họ vừa nói chuyện vừa nhấm nháp chút chút hai, ba ly cà phê nho nhỏ. Mấy câu chuyện nghe loáng thoáng không đầu chẳng đuôi? Ai nghe cũng đoán mấy tay này đang nói về chuyện chiến tranh ngoài Huế nổ lớn. Báo Sóng Thần đăng tin Đại Lộ Kinh Hoàng dân chết quá trời. Mặt trận An Lộc, Bình Long nữa, toàn là tin chiến tranh căng thẳng được báo hôm qua đăng lên trang đầu. Hơi hám chiến tranh lan theo mặt báo về tận Mỹ Tho. Rồi gần hơn là tin trường học ở Cai Lậy bị pháo kích, trẻ em chết oan thảm thiết.

Mấy ly cà phê đã hết. Bà chủ bưng cho một ấm thiếc đựng trà, cả bàn uống chung. Vị trà chắc chắn không phải là thứ hảo hạng. Chẳng nghe ai đòi hỏi gì thêm. Mấy tay 'ghiền cà phê kho' này có lối uống trà theo thói quen do chẳng ai xin thêm tách uống trà để làm phiền chủ quán. Khách uống dùng ly cà phê uống xong, lắc lắc chút nước trà cho sạch phía trong. Thế rồi chẳng hắt đi xa, xong đưa luôn vào miệng. Ly cà phê sữa, uống xong cũng thế. Khách chỉ lắc lắc chút nước trà, lại đưa vào miệng. Lối uống cà phê của họ quả thật đơn giản. Có thể nói, tất cả động tác đó gom lại, chính là lối sống và nếp nghĩ chất phác của người miền nam. Nếu ai đó muốn nói khác hơn đó là một lối sống bình dị của lớp người lao động giữa chốn thị thành.
*
Cà phê kho rõ ràng là thứ cà phê bình dân, cho đến hương vị của ấm trà cũng bình dân. Tất cả quyện lẫn trong không khí lành lạnh và yên tĩnh của mỗi buổi sáng của một thành phố miền nam. Khách hàng, người lạo động trong phường đều ghiền như thế, không có không được.
Từ tay chở xe ba gác cho đến người phu xích lô đạp trong mấy xóm dân lao động, sáng sớm đều ngồi chồm hỗm trên cái ghế gỗ bên cạnh cái bàn ọp ẹp như vừa nói ở trên. Họ vừa nhâm nhi ly cà phê nho nhỏ vừa nói chuyện chiến tranh, chuyện đi lính, chuyện pháo kích, ngay cả chuyện giựt hụi ngoài chợ... tất cả hợp thành một thứ tiếng rầm rì trong bầu không khí lành lạnh vào buổi sáng sớm.

Có chút gì thú vị, tuy khách vãn dần thế mà mùi cà phê kho của quán bà Mười vẫn còn bốc ra thơm ngát. Bóng đèn điện vàng vọt khi ánh mặt trời chưa lên cao. Lớp đạp ba gác và xích lô đi rồi, sẽ còn một số khách bình dân khác tới tiếp tục uống vài ly cà phê kho của Bà Mười. Những ly cà phê đơn điệu nằm trên mấy mặt bàn đóng bằng gỗ két đạn. Tất cả đều bình dị đời thường như khách của Bà Mười. Quán cà phê buổi sáng nó đồng nghĩa với im lìm không bao giờ có tiếng băng nhạc hay radio. Khách sáng sớm họ ghiền cà phê kho, ghiền cái không khí im lặng của buổi sáng sớm. Vài người bạn tâm giao đối ẩm với ly cà phê nhỏ bé, cùng tiếng nho nhỏ chuyện trò.

Nhìn ra đường, lâu lâu mới có tiếng xe honda của ai đó đi làm sớm chạy qua. Mấy ngõ kiệt vẫn im lìm trong giấc ngủ muộn. Làn hơi trăng trắng từ bình cà phê của quán Bà Mười vẫn nhè nhẹ bốc lên dưới ánh sáng lung linh từ cái bóng đèn vàng vọt.

Mấy người uống cà phê đang ngồi chồm hổm trên chiếc ghế gỗ, lác đác chuyện trò nay tất cả đều nhanh nhảu đứng dậy ra chợ kiếm sống. Bắt đầu một ngày từ hương vị ly cà phê nơi quán Bà Mười, họ sẽ tiếp nối một ngày làm lụng với sức mạnh gân cốt của mình.

Thế mà lạ, họ vất vả như thế mà vẫn hưng phấn, yêu đời. Bình thản với cuộc sống cần lao; người thì chăm đạp xe xích lô, kẻ kiên trì gò lưng sau chiếc ba- gác chở đầy hàng hóa, rau quả từng buổi sáng tinh mơ...

Xa xa 'bom gầm đạn réo', hòa chung số phận của đất nước, họ vẫn vật lộn, cần cù lao động, sống trọn vẹn với gian nan thử thách cuộc đời./.

Đinh Hoa Lư

Nhớ về thành phố Mỹ Tho 1972 và một vài hình ảnh









Múi vườn Hoa Lạc Hồng và đầu đường Trưng Trắc

Tuesday, February 27, 2024

ĐÁM DÂN MẤT ĐẤT (The Grapes of Wrath CHƯƠNG 5)

 



TRUYỆN HAY CỦA  VĂN HÀO MỸ - JOHN E. STEINBECK


ĐÁM DÂN MẤT ĐẤT (trích từ cuốn The Grapes of Wrath)

 ĐHL dịch 


          Những người chủ đất vừa tới xem lại tình hình đất đai, nếu vắng họ thì sẽ có những người đại diện tới thế. Nhóm chủ đất thường tới trong mấy chiếc xe  kín mít.  Tới nơi, họ bóp đất trên đầu ngón tay xem đất đai khô hạn thực sự ra sao? Họ còn đem tới mấy mũi khoan thật to, khoan sâu vào đất để thử thêm cho tận tường. Còn những người tá điền đang đứng trước sân nhà, họ bao lâu nay chứng kiến cảnh mặt trời thiêu đốt cỏ, khó chịu nhìn chiếc xe kín mít kia lái ra xem cánh đồng. Cuối cùng xe đó trở lại. Họ ngồi trong xe nói ra. Tá điền đứng cạnh xe lắng nghe họ nói,  xong lại ngồi chồm hổm, cầm mấy chiếc que vẽ vu vơ xuống mặt đất.

 

                  tá điền và đại diện nhà băng (phim)

          Đàn bà chỉ dám đứng trong nhà nhìn ra. Đám con núp sau lưng mẹ. Chúng tròn xoe mắt, ngó vẻ ù lỳ, bàn chân đạp lên nhau, các ngón chân cứ ngo ngoe mãi. Đàn bà và đám con đang theo dõi mấy ông chồng đang nói chuyện với chủ đất. Tất cả im lặng.

          Có một số chủ đất khá tử tế do họ chẳng ưa những gì phải làm một cách bắt buộc. Có số lại tức giận do họ ghét mình phải trở thành tàn ác. Tuy thế, có số lại lạnh lùng do họ khám phá rằng nếu muốn thành chủ đất thì phải thật lạnh lùng. Tất cả chủ đất đều nằm trong cái thế của một ràng buộc lớn hơn cả tâm hồn họ. Có người lại không thích con toán từng chi phối tâm hồn họ. Có số lại sợ toán học, nhưng có số thì tôn sùng toán học do con toán sẽ xóa đi nơi trú ẩn cuối cùng của suy tư cùng tình cảm con người.

 Nếu ngân hàng hay công ty tài chánh làm chủ đất đai, người đại diện sẽ nói, “ Ngân hàng-hay công ty-cần ,muốn, bắt buộc, phải có ..." làm như ngân hàng hay công ty là thứ quái vật, còn họ thì rất biết trắc ẩn trong lòng. Đây là cách họ đánh lừa những người tá điền. Cuối hết chẳng chịu trách nhiệm gì cho ngân hàng hay công ty do họ là người làm công hay nô lệ trong lúc ngân hàng chỉ là một  cỗ máy, cùng một lúc làm chủ tất cả mọi thứ. Có một số đại diện lại hãnh diện khi được làm nô lệ cho những cỗ máy lạnh lùng và đầy quyền năng đó. Những nhân viên đại diện cho chủ, mãi ngồi trong xe giải thích:

Các bạn biết đó, đất đai xơ xác hết rồi. Có Chúa biết, các bạn cứ đào lên bới xuống (scrabbled at it long enough) mãi như thế cũng đủ rồi.

          Đám tá điền đang ngồi xổm bên ngoài,vừa gục gặc đầu, vừa ngạc nhiên khi nghe vậy. Họ lại tiếp tục vẽ vu vơ trên mặt đất, miệng thì vâng dạ, thưa biết. Có Chúa biết. Điều duy nhất nếu bụi không bay đi, nếu lớp đất màu mỡ còn nằm lại trên mặt đất thì tình hình không đến nỗi quá tệ như hiện nay.

  Người đại diện phía chủ tiếp tục giải thích:

- Các bạn biết, đất đai càng lúc càng xấu đi. Các bạn biết cây bông lấy gì từ đất không? Chúng cướp hết, hút hết chất màu trong đất này.

   Đám người thuê đất đang ngồi đó, lại gật đầu. Họ biết, Chúa biết. Nếu họ thay đổi vụ mùa, họ có thể bơm 'máu' lại cho đất.


-Ô, như thế thì quá trễ. 

 Người đại diện tiếp tục giải thích công việc và tính toán từ những con quái vật kia, chúng luôn mạnh hơn bọn họ. 


    Người ta có thể giữ lại đất nếu chỉ có cái ăn và nộp thuế.

          Vâng, người đó có thể làm thế cho đến khi mùa màng của họ mất trắng và họ phải mượn tiền từ ngân hàng. Nhưng- các bạn biết đó, ngân hàng và công ty không thể làm thế, bởi vì họ không thở bằng không khí và ăn thịt giống chúng taHọ thở bằng tiền lời và ăn bằng phân lời của chúng ta. Nếu không có tiền lời, thì xem như họ chết, y như các bạn chết khi không còn không còn không khí, không có thịt heo mà ăn vậy. Nói ra nghe buồn quá, nhưng đó là sự thật, rất thật.

Số tá điền đang ngồi chồm hổm lại nhướng mắt lên tìm hiểu:
    Chúng tôi không thể nào tiếp tục thuê đất được nữa hả ông? Có thể năm tới được mùa. Chúa sẽ cho thật nhiều bông gòn vào năm tới. Có bao nhiêu th
 cần bông cho chiến tranh -Chúa  biết giá bông lên cao, giá bông sẽ bùng nổ bao nhiêu? bao nhiêu quân phục sẽ cần và phục vụ đủ cho chiến tranh? giá bông chắc sẽ cao đụng tới trần đó các ông à. Năm tới, chắc thế.
 Nói xong họ ngước lên dò hỏi.

      -Chúng tôi không thể chờ  được. Ngân hàng - con quái vật- muốn tiền lời tất cả mọi lúc. Họ không thể chờ đợi. Không thì họ chết. Không có thuế nộp liên tục, con quái vật đó ngừng lớn, và nó chết. Nó không thể sống nếu cứ nhỏ mãi  như thế.

   Mấy ngón tay mềm mại của người đại diện ngân hàng tiếp tục gõ nhịp trên ngạch cửa xe. Những ngón tay thô ráp bên ngoài thì lay hoay ngọ ngoạy mãi.  Mấy chiếc que, tiếp tục vẽ vu vơ trên đất.


     Trong lối vào, mấy mái nhà bị trời hui nóng của mấy người tá điền, vợ con họ cứ thở dài thườn thuợt, ngo ngoe mấy ngón chân vừa thay phiên duỗi ra thế chân kia. Mấy con chó chạy lại ngửi ngửi vào thành chiếc xe lạ xong lần lượt đái vào bánh xe.   Vài con gà mái đang quậy lông vào lòng cát nóng. Mấy chú lợn ủn ỉn như đang đòi ăn trong cái chuồng nhỏ sát mé sườn đồi đầy đất. 

  Số người ngồi lại nhìn xuống đất. 

    -Các ông muốn chúng tôi làm gì bây giờ ? chúng tôi không thể thuê ít đất hơn-chúng tôi chết đói một nửa rồi. Mấy đứa con chúng tôi lúc nào cũng đói. Chúng tôi thiếu áo quần, rách nát tả tơi. Nếu tất cả hàng xóm mà không như chúng tôi, chắc khi đi họp chúng tôi cũng phải xấu hổ. 


Cuối cùng phía chủ đi đến kết thúc:


- Hợp đồng cho thuê đất nay xem như chấm dứt. Thợ lái máy cày sẽ tới làm thay cho mười hai hay mười bốn gia đình. Họ nhận lương và đảm trách vụ mùa. Chúng tôi phải giải quyết như vậy. Chúng tôi đâu muốn thế, nhưng con 'quái vật' kia đang đau trong người. Nó đang trở chứng .

          -Nhưng trồng bông như các bạn thì chỉ giết đất thôi. Chúng tôi biết. Chúng tôi sẽ có bông nhanh trước khi đất chết. Rồi chúng tôi sẽ bán đất này. Nhiều nơi ở miền Đông đang có nhu cầu mua đất ở đây.

   Tá điền giờ đây nhìn lên, bắt đầu hốt hoảng:

-Nhưng chuyện gì sẽ xảy đến cho chúng tôi? Làm sao chúng tôi có cái ăn đây?

-Các người chắc phải dời đi chỗ khác, xe cày sẽ tới ủi hết mấy cái nhà này.

  Tá điền đang ngồi, chợt đứng phắt dậy đầy giận dữ: 


  -Đời ÔNG chúng tôi phải giết những người Da Đỏ, đuổi họ ra khỏi vùng này để giành giựt cho được khoảnh đất này.  Cha chúng tôi sinh ra tại đây, rồi ông phải ra sức chiến đấu với cỏ hoang cùng rắn rết. Rồi một vụ mùa thất bại, ông phải đi vay ngân hàng một ít tiền . Nhưng chúng tôi sinh ra tại đây mà. Các ông hãy nhìn, lũ con trong nhà cũng sinh ra tại đây. Rồi Cha chúng tôi phải di vay tiền. Thế là ngân hàng họ trở thành chủ đất. Nhưng chúng tôi phải ở lại đây dù chỉ huởng một ít những gì chúng tôi làm ra được?

      -Tất cả chúng ta nên hiểu cho rằng--mọi chuyện, chúng tôi không muốn thế, chỉ tại ngân hàng thôi, mà ngân hàng đâu phải là con người. Mà khi đã là chủ của năm vạn mẫu đất, họ không những không là người mà họ là con quái vật mà thôi.

    -Các ông nói đúng 

                       tá điền tiếp tục rên rỉ...(phim)

 Tá điền tiếp tục rên rỉ...


  - Nhưng đây là đất chúng tôi. Chúng tôi từng đo đạc phân lô. Chúng tôi sinh ra nơi này. Chúng tôi bị giết và chết đi cũng tại nơi này. Dù mùa màng không ra gì, nhưng nó vẫn là của chúng tôi. Ông biết tại sao là của chúng tôi không ông? Do chúng tôi cất tiếng khóc chào đời và cật lực làm việc tại nơi này, rồi sẽ nhắm mắt tàn hơi cũng chính tại đây. Chỉ ngần ấy thôi cũng đủ nói lên quyền làm chủ, Sá gì những tờ giấy và mấy con số nói trên.

-Xin lỗi, chúng tôi không muốn vậy. Đã nói ngân hàng là con quái vật. Ngân hàng không giống con người các bạn có biết vậy chăng ?

-Nhưng ngân hàng cũng do những người làm việc trong đó mà thành.

-Không, mấy người lầm rồi, hoàn toàn nghĩ sai về điều này. Ngân hàng là những gì khác với con người. Nó làm việc dù mọi người trong ngân hàng đó ghét cách ngân hàng đó làm, nhưng ngân hàng vẫn tiến hành. Đó, chúng tôi nói ngân hàng khác với con người là vậy. Là con quái vật do người tạo dựng nên nhưng họ không thể nào điều khiển được nó .

   Tá điền giờ kêu than:

- Ông chúng tôi ra công chiến đầu giết mọi Da Đỏ mà, Pa chúng tôi ra sức diệt rắn để tạo dựng nên mảnh đất này mà. Có thể chúng tôi phải giết hết bọn ngân hàng..họ còn ác hơn bọn mọi Da Đỏ và rắn rết. Có lẽ chúng tôi phải chiến đấu để giữ cho được mảnh đất này như Pa và ÔNG từng chiến đấu.

          Đến lượt phía chủ đất giận dữ:

-Các người  phải lo cuốn gói đi đi.

-Nhưng đây là đất chúng tôi? --tá điền kêu to

-Chúng tôi...

-Không! ngân hàng , con quái vật làm chủ đất này. Các người phải rời khỏi nơi này ngay.


***


  Chúng ta phải kiếm cho ra súng, giống như ÔNG NỘI năm xưa khi bọn Da Đỏ tràn đến. Rồi sao nữa?

Tốt, trứơc hết là viên cảnh sát trưởng và tay chân của hắn. các người sẽ bị chiếm đoạt hết nếu còn gắng ở lại, các người sẽ trở thành những kẻ giết người nếu phải giết người để ở lại. Con quái vật đó không phải là người, nhưng nó có quyền sai khiến con người làm những gì nó muốn.

-Nhưng nếu chúng tôi phải ra đi? Chúng tôi sẽ đi đâu? Làm thế nào mà đi ? Chúng tôi chẳng có một đồng xu nào cả.

-Chúng tôi xin lỗi 

phía chủ giờ lên tiếng...

-Ngân hàng, người chủ của năm vạn mẫu đất này không chịu trách nhiệm về chuyện đó. Các người đang ở trên vùng đất không phải của các người. Chúng tôi có thể trộm phép, linh động (over the line) bằng cách kêu các người tới hái bông vào mùa thu tới. Có thể các người sẽ được kiếm được chút đỉnh. Mà sao các người không đi về huớng tây mà tới California? Nơi đó chán khối công việc và thời tiết thì chẳng bao giờ lạnh cả? Tại sao thế? Tới đó chỉ cần với tay là hái được trái cam trong tay. Tại sao các người  không tới? ở đó tha hồ làm nông. Tại sao các bạn không đi đi?

  Nói xong, đại diện phía chủ rồ máy chạy mất...


                                 nói xong chủ rồ máy chạy mất ...Phim 1940

***


   Nhóm tá điền tiếp tục ngồi phịch xuống trên hai nhượng chân. Cái que lần nữa, lại vẽ vu vơ trên mặt đất. Họ quá ngỡ ngàng. Những khuôn mặt rám nắng nhìn càng đen xẩm lại. Mắt của họ chuyên bị ánh nắng hành hạ nay như tóe lửa. Đàn bà giờ mới dám bước ra thật nhẹ nhàng. Họ tới gần mấy ông chồng. Lũ con nít rón rén đi sau lưng mẹ. Chúng chực chờ có gì thì bỏ chạy. Mấy đứa anh đầu cũng tập cách ngồi chổm hổm cạnh cha mình. Có như thế chúng mới cảm thấy khôn lớn hơn. Im lặng một lúc, phía đàn bà mới dám hỏi:

-Họ muốn gì vậy mình?

  Tá điền giờ mới ngước lên, có chút gì đau khổ trong mắt:

-Chúng ta phải đi khỏi nơi này rồi. Xe cày, quản lý sẽ tới đây, nơi này sẽ biến thành nông trường, nhà máy .

-Chúng mình sẽ đi đâu đây ? 

người đàn bà hỏi một cách đau khổ.

-Anh không biết nữa, chúng ta không biết nữa ?

 Nhóm đàn bà lặng lẽ bước đi, họ không quên lùa lũ con vào lại trong nhà. Giờ nhà họ biết chồng rất đau khổ, cuồng loạn trong người và có thể nổi điên ngay với người họ thuơng yêu nhất. Mấy người vợ  tạm để cho chồng  ngồi yên cùng cái que  tiếp tục vẽ vu vơ những thứ vô nghĩa lên trên nền đất.



Ngồi như thế một lúc, người tá điền chợt ngó quanh--anh nhìn cái bơm nước nằm đây từ mười năm nay. Tay cầm hình cổ ngỗng, mấy cái hoa sắt đặt trên vòi nước, cạnh tấm thớt anh dùng chặt đầu hàng ngàn con gà. Cái cày tay nằm dưới mái nhà chứa đồ, cái giường cũ treo cất dưới mái che.


Trong nhà, mấy ồn ào cạnh  mẹ chúng:

Chúng con biết làm gì đây mẹ ơi , chúng con biết đi đâu hả mẹ?

Người mẹ nói:

  -Nhà  ta chưa tính được gì, hãy ra ngoài đó chơi đi. Nhớ đừng gần cha con. Cha con sẽ đánh nếu con léng phéng lại gần. 

     Đàn bà lại tiếp tục công việc nhưng luôn để mắt canh chừng chồng mình ra sao ? Anh ta còn ngồi ngoài kia, lúng túng... suy tính... 

               



   Nhiều chiếc máy cày ùn ùn trên đường rồi đổ vào cánh đồng. Đoàn xe nhìn chẳng khác chi một đám côn trùng vĩ đại, thứ côn trùng có sức mạnh tuyệt vời. Chúng đang bò trên mặt đất, đào bới, cuốn lên những đường cày. Máy chạy bằng dầu cặn, rầm rì khi dừng lại, di chuyển rồi sẽ gầm lên một tiếng cuối cùng trước khi tắt máy. Đoàn máy cày đó là những con  “quái thú mũi tẹt”. Chúng sẽ cuốn lên những đám bụi, mõm luồn sâu vào đất, tìm cách băng qua cánh đồng, đâm thẳng qua hàng rào, sân vườn, trèo ngang các rãnh nước bằng những đường thẳng tắp. Chúng không chạy lung tung trên mặt đất, nhưng chạy theo con đường riêng của chúng vạch ra. Chúng chẳng quản ngại đồi cao, khe suối, hàng rào, nhà cửa của tá điền…

   Gã ngồi trên chiếc ghế sắt trông chẳng giống người. Găng tay, đeo kiếng, mặt nạ cao su che kín mũi, miệng- chẳng khác gì là một phần chiếc máy cày quái thú kia. Hắn hiện thân là một con robot nhúc nhích trên ghế. Tiếng máy cày ầm ầm trong ống xi lanh, âm vang khắp cánh đồng. Đó là thứ tiếng ồn duy nhất, cộng huởng với không khí, đất rồi cùng nhau làm nên một nhịp điệu ăn ý, hợp đồng. Gã lái máy cày không phải là chủ nó.  Cỗ máy băng thẳng qua cánh đồng, cắt dọc ngang hàng chục nông trại rồi lại chạy lui. Cái núm điều khiển có thể làm chiếc xe cày hiệu CAT này tách ra hai phần, nhưng bàn tay của gã không thể làm vậy. Lý do là con 'quái vật ngân hàng' tạo ra chiếc máy cày rồi ra lệnh nó phải ra tận nơi này. Lệnh từ  'con quái vật' kia len vào tay người lái, lên não, tới từng bắp thịt, mang kiếng cùng che miệng.  Che cả trí não hắn, đồng nghĩa là bịt tiếng nói, che luôn nhận thức, chận tiếng phản kháng của hắn. Gã tài xế không thể nhìn đất đai ra sao trước mắt, không thể nào ngửi được mùi đất. Dấu chân hắn chẳng bao giờ hằn lên mặt đất để cảm nhận ấm nồng và sức mạnh từ đất. Hắn chỉ cần ngồi trên chiếc ghế sắt, chân nhấn lên bàn đạp cũng bằng sắt. Hẳn chẳng biết vui, giận, nguyền rủa hay biết khuyến khích để giúp phấn chấn cho chính sức mạnh của mình. Lý do, hắn không dám tự mình vui mừng, thúc hối, nguyền rủa hay khuyến khích cho chính hắn. Hắn chẳng cần biết sở hữu, tín cẩn, lạy lục gì về chuyện đất đai. Nếu một hạt giống vải xuống không nẩy mầm, chẳng là chuyện của hắn. Nếu một cây con vừa mọc lên, chết khô trong nắng hạn hay chìm lĩm trong mưa lụt, thì chuyện lái xe tạm dừng nhưng không hề chấm dứt chuyện chiếc máy cày kia.


   Hắn yêu quý đất đai không bao giờ bằng ngân hàng. Hắn có thể trầm trồ khen chiếc máy cày- bề ngoài bộ máy, sức mạnh của nó, tiếng nổ động cơ từ buồng xi lanh vang ra. Tuy nhiên chiếc máy cày không phải của hắn. Đằng sau cỗ máy là giàn dĩa cày sáng bóng. Những chiếc dĩa cày đó sẽ xẻ luồng đất- chẳng phải là cày đất mà là ‘phẩu thuật' thì đúng hơn. Do dĩa cày sẽ cắt sâu luồng đất về phải ở đó dĩa thứ hai sẽ cắt đặt liếp đất tiếp theo về trái. Mấy cái lưỡi cắt sáng bóng nhờ chuyên cắt đất. Tiếp theo giàn lưỡi cày là giàn bừa. Nhiều cái răng sắt làm đất tơi nhỏ xong đất sẽ nằm lại phẳng lì. Sau giàn bừa, sẽ là giàn gieo hạt. Mười hai cái ống sắt dựng lên đúc sẵn sẽ phun ra từng luồng hạt giống chẳng khác gì là một sự 'hãm hiếp có phương pháp', sự hãm hiếp không cần cảm giác của tình yêu.


   Gã lái xe ngồi trên cái ghế sắt. Hắn tự hào về những đường cày thẳng tắp do hắn chẳng chủ định mà lại có. Gã hãnh diện về chiếc máy cày dù gã không làm chủ mà cũng chẳng yêu thuơng gì. Hắn tự hào về một sức mạnh mà hắn không thể nào chỉ huy. Khi mùa màng phát triển, hay lúc thu hoạch thì không còn là chuyện của con người dùng tay bóp tơi những hòn đất nóng bỏng ra, chảy qua đầu từng ngón tay. Không còn chuyện phải cần người đụng tay vào hạt giống và thèm khát hình ảnh hạt giống nẩy mầm. Hạng người này ăn những gì không do bàn tay trồng ra, không dính dáng gì đến bánh mỳ. Những lưỡi sắt đào đất lên, đất sẽ chết dần mòn dưới lưỡi sắt này do nó không đúc ra từ yêu thuơng, thù ghét mà cũng chẳng do từ cầu nguyện hay rủa nguyền.


  Giữa trưa, gã tài ngừng chiếc xe gần nhà nhóm tá điền để ăn trưa. Thức ăn của gã gồm bánh mỳ kẹp thịt được gói trong giấy sáp. Bánh mỳ trắng, dưa chua, cheese, thịt hộp pate. Có thêm miếng mứt có dán nhản hiệu như một phụ tùng động cơ. Gã ngồi nhai một cách vô hồn. Mấy tá điền nán lại chưa chịu dời nhà, họ mò ra theo dõi. Họ tò mò nhìn khi gã tài lột cái kính che mắt và mặt nạ chắn bụi. Hắn để lộ hai vòng trắng quanh đôi mắt, cả một vùng trắng quanh mũi và miệng.  Chiếc máy cày còn phun khói nhè nhẹ. Nhiên liệu quá rẻ nên gã để xe đứng yên nổ máy. Nó sẽ giữ nóng cái đầu Diesel đó, cùng giúp cày lại tốt hơn. Lũ trẻ hiếu kỳ càng lúc càng bu lại gần. Lũ trẻ đang ăn thứ bánh bột chiên. Chúng thèm thuồng nhìn chiếc bánh sandwich, gã tài đang mở. Mũi chúng hít hà ngửi mùi dưa chuột chua, cheese cùng thịt hộp. Chúng chẳng nói được chuyện gì với gã. Chúng nhìn từng động tác gã đưa miếng bánh mỳ thịt lên miệng. Không phải chúng nhìn miệng gã nhai mà mắt chúng dán vào bàn tay đang cầm chiếc bánh mỳ kẹp thịt kia.

                                    tá điền

Người tá điền núp trong nhà, giờ mới mò ra ngồi xổm sau bóng im chiếc xe.


-Tại sao lại là mầy? mầy là con của Joe Davis đây mà ?


-Đúng  
gã lái máy cày trả lời cụt ngủn.

-À té ra là mầy, mầy đang làm cái quái gì ở đây? mầy hại cả bà con lối xóm của mầy mà vẫn cứ làm à ?
-Tôi có ba đô la một ngày đây nghe! giờ đây tôi 'đếch' phải cúi luồn để kiếm cơm nhưng cuối cùng chẳng có chút gì bỏ bụng. Tôi có vợ và con. Chúng tôi cần phải ăn.  Ba đô la một ngày , mà ngày nào cũng lãnh được như vậy.
Đúng      người tá điền bắt đầu lập luận
-Nhưng ba đô la một ngày mà để mười lăm tới hai mươi gia đình bà con ở đây hoàn toàn không có gì ăn. Gần cả trăm mạng người ta phải bị đuổi ra khỏi nơi này rồi lang thang dọc đường vì ba đô la của mầy, thử xem có hợp lý không hử ?
Gã vẫn giữ ý định:
-Tại sao ông không nghĩ ra? Ông hãy nghĩ lại bầy con tôi. Lương ba đô la một ngày, và ngày nào cũng có. Thời thế luôn thay đổi, phải không thưa Ông, Ông không biết à? Không thể tạo được cuộc sống trừ phi quý vị có hai, năm, mười mẫu đất cùng sở hữu luôn một chiếc máy cày. Đất đai, mùa màng không còn dành cho những người nghèo khổ như chúng ta nữa rồi. Các ông, đừng la lối than phiền vì các ông không thể mua nổi mấy thứ xe Ford, do các ông không là khách hàng của hãng điện thoại. Ô, mùa màng bây giờ , các ông thấy đó. Chẳng cần nhọc sức hay làm nhiều. Bà con hãy gắng rời đi nơi nào đó còn có cơ may kiếm được ba đô la một ngày. Đó là lối thoát duy nhất mà thôi.
Người tá điền giờ suy nghĩ:
-Thật là buồn cười. Nếu con người có một tí đất đai, thì đất đai đó là chính họ, một phần của con người họ, giống y họ. Nếu người này làm chủ hoàn toàn miếng đất nơi họ có thể đi lại trên đó, vừa có thể chăm sóc nó, buồn khi mùa màng không tốt, vui khi trời mưa tràn trề, do miếng đất này là của họ, người này có thể trưởng thành thêm khi làm chủ nó. Dù chưa thành công, anh ta vẫn lớn lên với đất đai của mình. Điều này suy ra rất đúng.
Nhưng người tá điền lại suy nghĩ mông lung hơn:
   Nhưng hãy để người này sở hữu một tài sản mà y không bao giờ thấy được, hay chạm được với nó, hay không bao giờ có cơ hội để xem xét -Tại sao thế? Vì tài sản này người. Người này không có quyền làm điều hắn nghĩ, y không đươc làm,  không thể nghĩ  điều y muốn. Tài sản của hắn giờ đây là con người,  mạnh hơn chính bản thân của người đó. Và y trở thành nhỏ bé , không bao giờ lớn được. Chỉ có chủ của y là lớn thôi  Rồi y chính là người đầy tớ trong tài sản đó. Điều này lại đúng, nữa. 

                                                   *

Mầy cứ cày sập nó đi xem? tao núp trong cửa số với khẩu súng. Tao bắn mày như bắn con thỏ cho xem..

Gã lái xe cày nhai miếng bánh mứt có nhản hiệu, vứt lớp vỏ ngoài ra xa:
    Thời thế thay đổi lắm rồi, mấy người không biết hả? Hãy nghĩ vấn đề khi mấy người không nuôi con nổi. Hãy đi kiếm ba đô la một ngày đi mà nuôi bầy nhỏ. Các người đừng lên tiếng lo giúp cho người khác mà hãy lo cho con mình trước đã. Mấy người được người ta khen cho vài tiếng khi lên tiếng nói giúp, nhưng làm sao bằng có được ba đô la một ngày ? Nhà giàu sẽ không trả cho các người ba đô la một ngày nếu cứ lo chuyện tào lao như thế. Trừ phi chuyện các người phải lo làm sao để có ba đô la một ngày cho chính các người đó thôi.
-Gần cả trăm người bị tống ra đường vì ba đô la của mày. Chúng tao sẽ đi đâu đây?
-Ngang đây tôi nhớ lại công việc của tôi

gã lái xe lạnh lùng


-Tốt hơn hết mấy người đi ngay lập tức, tôi sẽ cày sân mấy người sau bữa ăn tối nay.


-Mày đã lấp giếng sáng nay rồi.


-Tôi biết chứ. Đường cày xe tôi phải chạy thẳng. Tôi sẽ cày luôn sân mấy người chiều tối nay. Xe tôi phải cày theo đường thẳng. À. ông biết Joe Davis à? Ông già tôi đó. Cũng vì quen biết ba tôi, do đó tôi mới nói cho mấy người biết như thế này đây- Tôi được lệnh bất cứ ở đâu có một gia đình không chịu dời đi thì cứ làm ra vẻ bất ngờ,  cho xe liếm sát vào nhà đó làm thủng môt lỗ. Tốt, tôi sẽ được trả gấp đôi. Nên nhớ con út tôi chưa bao giờ mua được giày cả!


-Tao xây dựng nơi này từ đôi bàn tay tao. Uốn thẳng bao cái đinh cũ để sơn lại. Tốn bao nhiêu bó dây để dựng nên nhà cửa rui mèn. Nơi này thuộc về tao. Nó là của tao. Tao tạo dựng nó. Mầy cứ cày sập nó đi xem? tao núp trong cửa số với khẩu súng. Tao bắn mày như bắn con thỏ cho xem.


-Không phải tôi muốn vậy. Tôi không có quyền làm gì. Tôi sẽ mất việc nếu tôi không cày tiếp. Xem này giả thử ông giết tôi? Họ sẽ treo cổ ông, nhưng trong khi ông chờ treo cổ , thằng lái xe khác cũng cày sập nhà ông thôi. Ông chớ nên giết một người làm đúng đó nghe.

-Vậy sao…?
 người tá điền bắt đầu lúng túng

-Ai ra lệnh cho mày ? tao tìm thằng đó. Nó là thằng tao phải giết.

-Ông sai rồi. Người đó nhận lệnh từ Ngân Hàng. Ngân hàng ra lệnh cho người đó…Hãy đuổi hết bọn họ ra khỏi nơi này và đây là việc của anh .

-À, đương nhiên phải có chủ tịch ngân hàng. Có cả toán giám đốc. Tao sẽ dồn đủ một kho súng và tìm bọn trong nhà băng.


Gã lái xe giờ nói tiếp:
-Người ta cho biết ngân hàng lại nhận lệnh từ Miền Đông . Và cái lệnh nó như vầy 'Phải làm vùng đất này sinh ra lợi tức còn không chúng tôi sẽ đóng cửa nhà băng nơi này'
-Thế thì hệ thống này lên tận đâu? Tao sẽ bắn ai đây ? Tao không bao giờ ngồi chờ chết đói trước khi tao giết thằng đã làm chúng tao chết đói .
Cái đó tôi không biết. Có thể các người không có ai để bắn đâu. Có thể cái ÔNG các người tìm bắn không phải là người đâu. Có thể, giống như các người nói, tài sản làm ra chuyện này. Dù sao tôi đã kể cho ông nghe cái lệnh đó rồi.

-Để tao xem đã  nguòi tá điền lúng túng
-Chúng tao phải xem lại có cách gì ngưng việc này không ?Đây không phải là sấm sét và động đất. Con người làm nhiều điều xấu xa và nhờ Chúa con người có thể thay đổi được

                                                    ***



  Người tá điền ngồi ngay trên lối vào, gã lái xe rù máy lái chiếc xe cày rời đi. Nhiều đường đất vồng lên rơi xuống, bừa chải đất từ phía sau, mấy cái ông bỏ hột trượt trên mặt đất. Ngang qua đằng trước sân, những đường cày đã thành hình cùng nền đất cứng cánh đồng nay đã bỏ giống, chiếc máy cày đi thêm vòng khác chỉ còn mười bộ chưa cày. Con thú sắt tiếp tục chạy lui, cái là chắn sắt ở trước liếm vào góc nhà, làm đổ sập bức vách, giật nát căn nhà nhỏ đổ ngang, sụm xuống, bị nát như con bọ dưới chân. Gã lại mang kiếng, đeo mặt nạ che mũi miệng.

Chiếc xe tiếp tục cày theo một đường thẳng tắp, không khí cùng nền đất như rung rinh theo tiếng gầm thét của động cơ. Người tá điền đứng yên căng mắt nhìn theo, khẩu súng trường lăm lăm  trong tay. Người vợ đứng cạnh bên, lũ con đứng đằng sau, im thin thít.

 Tất cả đều trố mắt đăm đăm nhìn theo chiếc xe.

John Steinbeck 1939

ĐHL DỊCH THUẬT & EDIT 

27.2.2024



BẢO VỆ VÙNG TRỜI

 CÁC THẾ HỆ PHI CƠ TIÊM KÍCH CÓ NHIỆM VỤ TỐT TRONG NGHÊNH CHIẾN PHI CƠ ĐỊCH Trong một cuộc phỏng vấn dành cho giới nghiên cứu chuyên môn về ...